Soeurs de Pologne en France - Początki wspólnoty Sióstr

Sœurs Franciscaines de Pologne à l’œuvre en France entre 1964 et 2001

Les Sœurs écoutant les paroles et l’esprit de leur constitution : « Guidé par la règle de la mère fondatrice, nous voulons participer aux œuvres miséricordieuses de notre Sauveur.

Nous essayons d’être ouverte à toute pauvreté matérielle et spirituelle pour pouvoir satisfaire les besoins des corps et des âmes de nos pauvres ».
 Elles fondent de nouvelles communautés à l’étranger. Dans les années 1960 elles partent en France, Amérique et Suède.

Montmorency– Première destination :



La Collégialle St. Martin de Montmorency

Leur première halte, Montmorency, les sœurs s’installent dans l’école St Martin. Avant de parler de leur conditions d’installation, il serait souhaitable de décrire cette ville, et surtout ses liens historiques avec la Pologne.



La tombe de Cyprian Norwid et Olga Boznanska

Devenu aujourd’hui le plus prestigieux cimetière des émigrés polonais e France, souvent appelé « Le Panthéon de l’Emigration Polonaise », des insurrections polonaises du XIX siècle, à travers les guerres mondiales et jusqu’à ce jour, il symbolise, par son pèlerinage annuel, la devise polonaise DIEU ET PATRIE qui résume bien l’esprit qui anime la Pologne depuis toujours. A travers le pèlerinage, ce cérémonial religieux et patriotique fait revivre une foi fortifiée en l’immortalité de la nation et de la grande vocation que lui ont prescrite la Providence et l’Histoire. De nombreux représentants du peuple français participent aux pèlerinages pour célébrer ma mémoire des Polonais exilés qui unissent les deux peuples par la force de leurs liens d’amitiés.

Les premiers contacts entre Montmorency et la Pologne remontent au XVII siècle lorsque Jean Bléranval-Laboureur habitant de ce hameau, fait partie de la suite du voyage en Pologne de Marie- Louise de Gonzague, mariée à  Wladyslaw IV Wasa, Roi de Pologne et qu’il ramène un carnet d’impressions de ce voyage. Un autre exemple est le contact entre J.J. Rousseau qui réside dans ce qui est appelé l’Ermitage de Montmorency, et Michal Wielhorski, participant à la Confédération de Bar, venu lui demander de l’aide pour mettre au point un projet de réforme républicain, en cas de succès de l’entreprise.

Grande Emigration polonaise commence à partir de 1830. Ce sont plusieurs milliers d’émigrants qui arrivent et s’installent en France. Maurycy et Kamil Mochnacki sont parmi les premiers à s’établir à Montmorency, village situé près de la capitale et célèbre pour son climat salubre.

A partir de 1833, Karol Kniaziewicz, compagnon de Kosciuszko, membre des Légions polonaises d’Italie, héros de la bataille de Hohenlinden, vétéran de la compagne napoléonienne de 1812, représentant diplomatique en France de l’Insurrection de 1830, initie vraiment les voyages et villégiatures du printemps et de l’été à Montmorency. En 1834, son ami Julian Ursyn Niemcewicz, auteur, publiciste, homme politique, ami de Kosciuszko et de Czartoryski vient le rejoindre. Delphine Potocka reçoit dans son salon, et l‘on y remarque Berlioz, Krasinski, Slowacki, Mickiewicz et Chopin. Le pianiste fait au moins deux séjours à Montmorency en 1835 et en 1837.

Niemcewicz et Kniaziewicz, frappés par la beauté de ces lieux souhaitent alors être enterrés à Montmorency, au seul cimetière de l’époque, celui de l’Eglise Saint Martin.

Niemcewicz est le premier Polonais à être inhumé au nouveau cimetière des Champeaux, le 21 Mai 1841.

Un an plus tard le 9 Mai 1842, pour ce même dernier voyage se met en route le cercueil avec les cendres de Kniaziewicz, général de l’armée de Kosciuszko et de Napoléon.

Il est enterré auprès de Niemcewicz avec les honneurs militaires français et polonais en présence des autorités religieuses et civiles.

              Kniaziewicz et Niecewicz

En mars 1850, le mausolée de Kniaziewicz et Niemcewicz est terminé dans la Collégiale St Martin, sous forme de gisants, les deux amis côte à côte, entourés des ailes protectrices d’un ange. Leurs cendres     y sont déposées en 1851, puis ramenées au cimetière des Champeaux en 1909.

Depuis le début, et sauf pendant la Révolution Français de 1848, la Commune de 1871 et des messes secrètes sous l’occupation allemande de 1940 à 1944, le pèlerinage annuel a lieu au cimetière des Champeaux commençant avec la messe a la Collégiale Saint Martin, à la mémoire de Niemcewicz et Kniaziewicz.

La cérémonie de 1843 ne compte que 24 émigrés et leurs familles, en plus du prince Czartoryski et de ses proches. Cette initiative prend plus d’ampleur les années suivantes grâce à une meilleure information et à davantage de facilités pour s’y rendre par de plus nombreux transports.

L’événement majeur de la seconde moitié du XIX siècle pour les participants du pèlerinage à Montmorency et l’enterrement d’Adam Mickiewicz le 21 Janvier 1856 ainsi que l’exhumation de ses cendres le 28 juin 1890 et leur transfert de Montmorency à Cracovie, au Wawel.

En 1934, le Cardinal August Hlond, Primat de Pologne, préside aux cérémonies, honorant de sa présence le pèlerinage.

En 1935, le deuil national est proclamé en Pologne à l’occasion du décès de maréchal Pilsudski. Il donne au pèlerinage un caractère particulièrement grave.

14 juin 1970 a lieu inauguration officielle du Mausolée, le dévoilement de plus 30 plaques en marbre apposées sur l’un des murs du cimetière de Montmorency, dédiées à ceux qui n’ont pas de tombeaux, martyrisées et tués dans les camps allemands et soviétiques, déportés et exilés, assassinés à Katyn ou morts au champ d’honneur sur les fronts occidentaux.

En 1981, le pèlerinage se déroule en prières pour les quelques 15000 officiers polonais assassinés à Katyn, par les Soviets. En 1982 et 1983, les pèlerinages prennent un caractère franco-polonais affirmé. Les pèlerins se rendent de Notre Dame de Paris aux cimetière de Champeaux  sous le thème : »20 kilomètres à pied pour la Pologne, dans la prière et l’effort » avec le cardinal Jean-Marie Lustiger.  C’est la réponse à l’état de guerre du 13 décembre 1981  imposé par le gouvernement communiste polonais contre « Solidarité » et tout le peuple polonais.

En 1990, à l’occasion du 50 ème anniversaire du massacre à Katyn, Stanislaw Lucki, Président de la Société  pou la Protection des Souvenirs et Tombeaux Historiques Polonais en France, dépose une poignée de terre en provenance  des tombes des officiers de Katyn, dans une urne placée au pied  du Mausolée au cimetière des Champeaux.

En 1991, le pèlerinage est l’une des nombreuses cérémonies organisées à Paris à l’occasion  du 200 ème anniversaire de la Constitution du 3 Mai 1791. Sur la tombe de Niemcewicz, l’un de rédacteurs du texte, le professeur Tadeusz Wyrwa prononce quelques mots.

En 1993 participation polonaise au pèlerinage de Montmorency. Cérémonie patriotique et surtout religieuse pour fêter  le 15O ème anniversaire de leur  présence, en souvenir des grands événements vécues par notre « Mère Pologne » ; soulèvement, guerre,  état de guerre,  et enfin la liberté retrouvée.

Cette tradition est transmise de siècles en siècles, de génération en génération, d’organisation en organisation, à l’intérieur de l’église, et dans l’ombre de la collégiale Saint Martin de Montmorency par la Pologne, toujours fidele a son idéal.

Aujourd’hui nous sommes une nation libre, grâce aux héros et à tous les polonais reposant à Montmorency, de par leur sang versé, leur volonté inflexible, leur foi et leur amour pour la patrie.

Maintenant, nous avons encore de nouvelles obligations pour la Pologne.

La ville de Montmorency est située sur une colline. Autrefois on y parvenait a dos d’âne. Par la suite un petit train partant d’Enghien remplaça les carrioles. Actuellement la voiture et le bus ont remplacé le anciens moyens de transport .On peut s’apercevoir que la ville se divise en deux parties, d’un coté le quartier ouvriers et de l’autre la bourgeoisie, les riches et les pauvres. Il y a beaucoup d’étrangers, Portugais et  la population du Maghreb s’y côtoie. Chose curieuse, il y a relativement peu de Polonais .

Montmorency est ville de 25000 habitants avec seulement 5% de catholique pratiquant, possède deux églises et une chapelle. La collégiale de St Martin de Montmorency, est célèbre pour ses chapelles souterraines où repose le comte de Montmorency, de splendide vitraux ornent la collégiale. Il existe aussi un patrimoine Polonais, sous la forme de gisants les généraux  Kniaziewicza et Nieemcewicza, les plaques commémoratives et le tableaux représentant Notre Dame de Czestochowa. 

Il est assez rare de voir 16 maisons de retraite en une même ville, celle des Arméniens, des Russes, de la Croix Rouge, des journalistes ......etc. Elles sont la preuve que la population vieillit et que les jeunes veulent mener une vie tranquille et insouciante loin des personnes âgées. A notre époque il est vital de s’occuper dans personnes âgées à domicile pour éviter des placements dans les maisons de retraite. C’est dans cette optique que les sœurs sont venues en France. Elles soignent à domicile et vont parfois dans les maisons de retraite quand le placement est devenu nécessaire. Elles suivent les gens ou ils sont.

Siostry Serafitki z Polski opiekunkami opuszczonych i chorych we Francji (1964-2001).

            Siostry, posłuszne słowom i duchowi Konstytucji: „Kierując się duchem Matki Założycielki pragniemy uczestniczyć w miłosiernym działaniu Zbawiciela. Staramy się, więc być otwarte na wszelkie przejawy ubóstwa materialnego i duchowego, abyśmy mogły zawsze zaspokajać potrzeby duszy i ciała biednych naszych”otwierają nowe obecności poza granicami Polski. W latach sześćdziesiątych wyjeżdżają do Francji, Ameryki i Szwecji.

Montmorency jako pierwsza placowka

           Pierwszym miejscem, w którym osiedliły się Siostry, stało się miasto Montmorency. Zanim jednak opiszemy jak do tego doszło, warto słów kilka poświęcić temuż miastu, a zwłaszcza jego powiązaniom historycznym z Polską

            Montmorency to najstarsza nekropolia polska we Francji, nazywana często ”Panteonem polskiej emigracji”. Znajdują się tu bardzo liczne groby ludzi, którzy gorąco czuli się Polakami. Cmentarz ten stanowił dla nich cząstke Ojczyzny.

 

 Grób Norwida i Olgi Boznańskiej na cmentarzu w Montmorency

            Pierwsze kontakty między Montmorency a Polską sięgają XVII wieku, kiedy to Jean de Bléranval, mieszkaniec tego miasteczka, odbywał podróż do Polski w orszaku Marie Louise de Gonzague, poślubionej przez Władysława IV Wazę, króla Polski. Innym przykładem jest kontakt Jean Jacques Rousseau, zamieszkałego w tak zwanej „Pustelni”(„Ermitage”) w Montmorency, z Michałem Wielhorskim, uczestnikiem Konfederacji Barskiej, który prosił pisarza o opracowanie projektu reform Rzeczypospolitej na wypadek zwycięstwa jego zwolenników.

            Wielka Emigracja po 1830 roku, to kilka tysięcy wychodźców polskich, którzy przyjeżdżali i osiedlali się we Francji. Maurycy i Kamil Mochnaccy byli jednymi z pierwszych Polaków, którzy zamieszkali w Montmorency, miasteczku położonym blisko stolicy, słynnym dzięki zdrowemu klimatowi.

            Od 1833 roku, Karol Kniaziewicz, uczestnik Powstania Kościuszkowskiego, Legionów Polskich we Włoszech, bohater bitwy pod Hohenlinden, weteran wojny 1812 roku oraz przedstawiciel dyplomatyczny Powstania Listopadowego we Francji, zapoczątkował systematyczne wyjazdy na wypoczynek do Montmorency, wiosną lub latem. Od 1834 roku przyjeżdżał tam również jego przyjaciel, Julian Ursyn Niemcewicz, pisarz, publicysta, działacz polityczny. W salonie Delfiny Potockiej w Montmorency gościli między innymi Krasiński, Słowacki, Mickiewicz i Chopin. Pianista przyjeżdżał do tego miasteczka co najmniej dwa razy, w 1835 i 1837 roku. Niemcewicz i Kniaziewicz, zachwyceni urokiem miejsca, pragnęli być pochowani w Montmorency, na cmentarzu należącym do kościoła pod wezwaniem św. Marcina, zresztą jedynym istniejącym w owym czasie.

            Niemcewicz był pierwszym Polakiem pochowanym na nowym cmentarzu Champeaux, 21 maja 1841 roku. W rok później, 9 maja 1842 roku, w tę samą, ostatnią wędrówkę wyruszyła trumna ze zwłokami Kniaziewicza, generała Armii kościuszkowskiej i napoleońskiej. Został on pochowany obok Niemcewicza, z honorami wojskowymi francuskimi i polskimi, w obecności przedstawicieli duchowieństwa i rządu.

            W marcu 1850 roku, w Kolegiacie św. Marcina ukończone zostało mauzoleum Kniaziewicza i Niemcewicza z leżącymi posągami dwóch przyjaciół. W 1851 roku umieszczono w nim ich prochy. Dodajmy, że w 1909 roku były one ponownie przeniesione na cmentarz Champeaux. 


Grób rodziny Mickiewicza i tablice pamiątkowe na cmentarzu w Montmorency

            Od samego początku, z wyjątkiem Rewolucji 1848 i Komuny Paryskiej 1871 oraz tajnych Eucharystii podczas okupacji niemieckiej 1940-1944, doroczne pielgrzymki na cmentarz Champeaux rozpoczynały się Mszą św. w Kolegiacie św. Marcina, by uczcić pamięć Niemcewicza i Kniaziewicza. Kazanie stało się jednym z dominujących elementów uroczystości wraz z przemówieniami na cmentarzu, gdzie pielgrzymi udawali się pieszo z Kolegiaty. Organizacja pielgrzymki przypadała Polskiemu Towarzystwu Literackiemu.

            W 1843 roku tylko 24 emigrantów z rodzinami oraz książę Czartoryski wraz ze swą świtą uczestniczyli w uroczystościach. W następnych latach pielgrzymki przybierały większego rozmachu dzięki lepszej informacji i udogodnieniom dojazdu do Montmorency.

            W drugiej połowie XIX wieku ważniejszymi wydarzeniami dla stałych uczestników pielgrzymek i Emigracji polskiej były: Pogrzeb Adama Mickiewicza 21 stycznia 1856 roku oraz exhumacja i przewiezienie prochów poety 28 czerwca 1890 roku z cmentarza w Montmorency na Wawel.

            W 1934 roku Kardynał August Hlond, Prymas Polski, zaszczycił swoją obecnością Montmorency i przewodniczył uroczystościom pielgrzymkowym.

W 1935 roku, żałoba narodowa w Polsce z powodu śmierci marszałka Piłsudskiego nadała pielgrzymce do Montmorency charakter szczególnie poważny.

            14 czerwca 1970 roku odbyła się oficjalna inauguracja „Mauzoleum”, odsłonięcie ponad 30 pamiątkowych tablic z marmuru umieszczonych na jednym z murów cmentarza w Montmorency, poświęconych tym, którzy grobów nie mają, zamęczonym i zabitym w obozach niemieckich i sowieckich, deportowanym czy zesłanym, zamordowanym w Katyniu czy poległym w walce na frontach zachodnich. Przedstawiciele kościoła katolickiego, ewangelickiego i wyznania mojżeszowego uczestniczyli w uroczystości.

            W latach 1982 i 1983, pielgrzymi szli z Paryża do Montmorency, pod hasłem „20 km pieszo z modlitwą za Polskę” z udziałem Kardynała Jean-Marie Lustiger. Było to odpowiedzią na stan wojenny z 13 grudnia 1981 roku ogłoszony przez komunistyczny Rząd polski przeciw ”Solidarności” i przeciw całemu narodowi polskiemu.

            W 1990 roku, w pięćdziesiątą rocznicę mordu w Katyniu złożona została garstka ziemi, przywieziona z mogił ofiar Katynia, w specjalnej niszy przy Mauzoleum na cmentarzu w Montmorency. W 1991 roku pielgrzymka do Montmorency była jedną z licznych uroczystości zorganizowanych w Paryżu z okazji 200-lecia Konstytucji 3 Maja. Przy grobie Niemcewicza, jednego z redaktorów Ustawy Rządowej przemawiał profesor Tadeusz Wyrwa.

            W 1993 roku, polska pielgrzymka do Montmorency, patriotyczna i przede wszystkim religijna, obchodziła swoje 150 lecie, wzbogacona wielkimi wydarzeniami przeżytymi przez „Matkę – Polskę” - powstania, wojny, stan wojenny i wreszcie odzyskanie wolności.

Tradycja przekazywana była z wieku na wiek, z pokolenia na pokolenie, z organizacji na organizację, wewnątrz Kościoła i w cieniu Kolegiaty świętego Marcina w Montmorency przez Polskę zawsze wierną swoim ideałom. Dzięki bohaterom i wszystkim Polakom spoczywającym w Montmorency, ich przelanej krwi, niezłomnej woli, niezachwianej wierze i miłości do Ojczyzny zawdzięczamy to, że dziś jesteśmy narodem wolnym. Ale dziś mamy nowe, inne obowiązki wobec Polski.

            Miasto Montmorency usytuowane jest na wzgórzu. Niegdyś wjeżdżało się tu na ośle, potem kolejką a obecnie można wjechać wygodnie autobusem lub samochodem. Widać wyraźny podział miasta na dwa okręgi, dzielnicę robotniczą i burżuazyjną. Bogaci i biedni, wielu obcokrajowców jak np. Portugalczycy i liczne rodziny arabskie. Zaskakującym jest to, że obecnie nie ma tu zbyt wielu Polaków. Montmorency liczy około 25 000 mieszkańców, 5% deklaruje się praktykującymi katolikami. Posiada dwa kościoły i kaplicę. Kolegiata pod wezwaniem św. Marcina słynie z podziemnej kaplicy, gdzie spoczywają słynni szlachcice Montmorency, oraz ze wspaniałych witraży. Są też i polskie pamiątki jak nagrobki Kniaziewicza i Niemcewicza, tablice pamiątkowe i obraz Matki Bożej Częstochowskiej.

            Do rzadkości należy fakt, by jedno miasto posiadało na swoim terenie tyle domów starców co Montmorency. Znajduje się tu 16 takich domów, a wśród nich: dom Armeńczyków, Rosjan, Czerwonego Krzyża, Dziennikarzy i inne. Świadczą one o starzejącym się społeczeństwie oraz o wygodnym życiu młodych, którym rodzice wydają się być przeszkodą.

            W dzisiejszych czasach koniecznością stała się opieka ludzi „starych” po domach, aby nie musieli opuszczać swych mieszkań i udawać się do domów starców. Między innymi i w tym celu przybyły siostry do Francji. Śpieszyły niejednokrotnie z posługą pielęgniarską nie tylko do prywatnych domów ale i do różnych domów starców, gdyż brakowało tam fachowej siły. Często Siostry trafiały do tych domów idąc za staruszkami, którzy ze swoich domów tam się przenosili.